REFORMA SYSTEMU BUDŻETOWEGO - SZCZEGÓŁOWY ZAKRES ZMIAN W USTAWIE O FINANSACH PUBLICZNYCH (z uzasadnienia do ustawy)

W Dzienniku Ustaw  z 30 marca 2026 roku pozycja 426 opublikowano ustawę z dnia 27 lutego 2026 roku o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw, czyli ustawę wprowadzającą tzw. Reformę Systemu Budżetowego. Szczegółowy zakres zmian w ustawie o finansach publicznych dotyczy:

1) zmiany w art. 11a ust. 1 pkt 6, art. 127 ust. 2 pkt 6, art. 138 ust. 6 pkt 4, art. 186 pkt 5 i art. 208 ust. 1

Zmiany we wskazanych przepisach polegają na ujednoliceniu pisowni stosowanego w danym przypadku określenia „wspólna polityki rolna” – małą literą. Zarówno przepisy krajowe, jak i unijne, regulujące zagadnienia wspólnej polityki rolnej posługują się pisownią małymi literami. Proponowana zmiana wynika z potrzeby ujednolicenia nazewnictwa w ramach UoFP;

2) zmiana w art. 32

Zmiana okresu, na jaki sporządzane są, w układzie zadaniowym, plany finansowe (z roku budżetowego i dwóch kolejnych lat na rok budżetowy) agencji wykonawczych, instytucji gospodarki budżetowej, dysponentów państwowych funduszy celowych oraz państwowych osób prawnych, o których mowa w art. 9 pkt 14, stanowi dostosowanie do roczności przyjmowanej ustawy budżetowej. 

Zgodnie z obowiązującymi regulacjami, po ogłoszeniu ustawy budżetowej, dysponenci przedstawiają roczne plany finansowe w zakresie poszczególnych części budżetu państwa w układzie zadaniowym. Przedstawiane plany odzwierciedlają przyjętą ustawę budżetową, tj. uwzględniają m. in. wszystkie zmiany, jakie dokonane zostały na etapie prac parlamentarnych. Zgodnie z projektem analogiczny proces odbywać się będzie w odniesieniu do planów finansowych agencji wykonawczych, instytucji gospodarki budżetowej, dysponentów państwowych funduszy celowych oraz państwowych osób prawnych, o których mowa w art. 9 pkt 14.

Projektowana zmiana art. 32 nie wpływa na obowiązki jednostek wynikające z konieczności sporządzania materiałów planistycznych na potrzeby opracowania skonsolidowanego planu wydatków na rok budżetowy i dwa kolejne lata w przypadku państwowych jednostek budżetowych, państwowych funduszy celowych, agencji wykonawczych, instytucji gospodarki budżetowej oraz państwowych osób prawnych, o których mowa w art. 9 pkt 14, sporządzanego w układzie zadań budżetowych jako części uzasadnienia projektu ustawy budżetowej (zgodnie z art. 142 ust. 1 pkt 11); 

3) dodanie art. 32a 

Przepis reguluje kwestie związane z ustaleniem pierwszego planu finansowego jednostki tworzonej w trakcie roku budżetowego, tj. wskazuje tryb ustalenia tego planu, podmiot do tego zobowiązany oraz proces uzgadniania planu. 

Pierwszy plan finansowy agencji wykonawczych, instytucji gospodarki budżetowej, państwowych funduszy celowych, funduszy, o których mowa w art. 9 pkt 8 oraz państwowych osób prawnych, o których mowa w art. 9 pkt 14, utworzonych w trakcie roku budżetowego, będzie ustalał, niezwłocznie po utworzeniu jednostki, odpowiednio kierownik jednostki sektora finansów publicznych lub dysponent państwowego funduszu celowego, w porozumieniu z:

− organem sprawującym nadzór nad jednostką lub organem, któremu ona podlega, jeżeli posiada taki organ,

− organem nadzorującym dysponenta funduszu, jeżeli dysponent funduszu jest nadzorowany przez taki organ – w przypadku państwowego funduszu celowego, którego dysponentem nie jest minister.

Następnie konieczne będzie uzgodnienie przez kierownika jednostki sektora finansów publicznych albo dysponenta państwowego funduszu celowego planu z Ministrem Finansów i Gopodarki i wystąpienie o opinię do sejmowej komisji właściwej do spraw budżetu. 

Pierwszy plan finansowy będzie podstawą gospodarki finansowej jednostki sektora finansów publicznych w roku jej utworzenia. Należy podkreślić, że jest to taki sam plan finansowy jak sporządzany na podstawie przepisów art. 21, art. 24, art. 29 i art. 30, ale obejmujący jedynie część roku budżetowego z uwagi na utworzenie jednostki w jego trakcie. W związku z tym do pierwszego planu finansowego będą stosowane odpowiednio przepisy dotyczące planów finansowych agencji wykonawczych, instytucji gospodarki budżetowej, państwowych funduszy celowych, funduszy, o których mowa w art. 9 pkt 8, oraz państwowych osób prawnych, o których mowa w art. 9 pkt 14 UoFP.

Kwestie dotyczące sporządzania planu finansowego i jego elementów uregulowane są obecnie w przepisach UoFP, jednak nie ma wprost przepisów odnoszących się do sporządzenia pierwszego planu finansowego jednostki w trakcie roku budżetowego, na dany rok. Jest to więc dodatkowa regulacja, która precyzyjnie wskazuje sposób postępowania z pierwszym planem finansowym jednostki utworzonej w trakcie roku budżetowego. 

Celem proponowanego przepisu jest uregulowanie procedury ustalenia pierwszego planu finansowego jednostki utworzonej w trakcie roku budżetowego, ponieważ jej plan finansowy nie jest ujęty w ustawie budżetowej. Przepis wyraźnie wskazuje podmioty, które są zobowiązane do przygotowania i uzgodnienia tego planu. Projektowana regulacja spowoduje, że plan finansowy odnoszący się do wielkości wskazywanych w OSR załączanych do projektów ustaw tworzących daną jednostkę zostanie ustalony oraz usankcjonowany w drodze wyrażenia opinii przez sejmową komisję właściwą do spraw budżetu. Przepis obejmie wskazane jednostki sektora finansów publicznych z uwagi na fakt, że w załącznikach do ustawy budżetowej zamieszcza się ich plany finansowe;

4) zmiany w art. 39 ust. 4 i 5 oraz dodanie art. 40a

Przepis zmienia upoważnienie do wydania rozporządzenia  określającego klasyfikację budżetową. Zgodnie z obecnym art. 39 ust. 4 UoFP przedmiotem rozporządzenia jest szczegółowa klasyfikacja dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków, 

o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 UoFP, którą określa się z uwzględnieniem Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD).

Zgodnie ze zmienionym art. 39 ust. 4 w rozporządzeniu będzie określany szczegółowy zakres paragrafów zaliczanych do poszczególnych grup wydatków, o których mowa w art. 124 UoFP oraz art. 236 UoFP. Zmiana ta wiąże się z wprowadzeniem nowych grup wydatków w tych przepisach.

Odstępuje się jednocześnie od uwzględnienia PKD w klasyfikacji budżetowej. W wyniku wieloletnich zmian i ewolucji klasyfikacji budżetowej oraz obszarów objętych klasyfikacją PKD dotychczasowe powiązania między nimi straciły swoje uzasadnienie i użyteczność.

Zmiana upoważnienia do wydania rozporządzenia oznacza konieczność wydania nowego rozporządzenia, które określi nowy układ ekonomiczny i układ działowo-rozdziałowy.

Zmiana w art. 39 ust. 5 polega na zmianie odwołania – w związku ze zmianą ust. 4 przepis ust. 5 będzie się odwoływał do ust. 4, a nie ust. 4 pkt 1. 

Ponadto dodaje się nowy art. 40a. Zgodnie z nim do paragrafów klasyfikacji przypisuje się konta księgowe z planów kont, o których mowa w art. 40 ust. 2 UoFP. Mając na uwadze, że paragrafy oraz plany kont określane są odrębnymi rozporządzeniami – w celu prawidłowego powiązania przez jednostki sektora finansów publicznych paragrafów z kontami – minister właściwy do spraw finansów publicznych będzie zamieszczał wytyczne w tym zakresie w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego tego ministra. Służyć to będzie zapewnieniu jednolitego ewidencjonowania danych w zakresie gospodarowania środkami.

Zmiany w zakresie klasyfikacji budżetowej służą realizacji założeń ujętych w Koncepcji nowego systemu klasyfikacyjnego, która określiła kierunek zmian systemu klasyfikacyjnego.

Zmieniona klasyfikacja będzie lepiej odpowiadać na potrzeby budżetowe (np. potrzeby zarządcze) i statystyczne. W rozporządzeniu zostaną ujęte nowe kody operacji (tj. numery paragrafów) wchodzące w skład nowych grup wydatkowych określonych w art. 124 UoFP. Oparcie struktury klasyfikacji na podziale: dział, rozdział, paragraf umożliwią bardziej precyzyjną prezentację wydatków na realizację zadań. Są one ukierunkowane na dostosowanie do założeń dotyczących segmentu ekonomicznego wypracowanych w ramach pośredniego kamienia milowego A1G. 

Nowe kody klasyfikacji wykorzystują istniejące struktury klasyfikacji, nie przewiduje się zatem konieczności przebudowy systemów informatyczno-księgowych. Ewentualne modyfikacje tych systemów będą wymagały bieżącego dostosowania tak jak w przypadku innych zmian w przepisach prawa. Nie ulegną również zasadniczej zmianie struktury danych planistycznych i sprawozdawczych.

Ponadto wprowadzono rozwiązanie, zgodnie z którym w rozporządzeniu zostanie określony szczegółowy zakres paragrafów zaliczanych do poszczególnych grup wydatków określonych w art. 124 UoFP oraz art. 236 UoFP.

5) zmiany w art. 50 ust. 6 pkt 2, art. 112 ust. 1 pkt 5, art. 114 ust. 2 pkt 5, art. 124, art. 138a, art. 142 ust. 1 pkt 7, art. 167 ust. 1, 2 i 4 oraz art. 182 ust. 4 pkt 3

Zaproponowana zmiana ma charakter techniczny i polega na zastąpieniu użytych w tych przepisach wyrazów „środki własne Unii Europejskiej” wyrazami „zasoby własne Unii Europejskiej”. 

Celem zmiany jest uspójnienie i doprecyzowanie terminologii przepisów UoFP do terminologii stosowanej w aktach prawnych Unii Europejskiej (UE), w szczególności Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej  (art. 311) oraz decyzji Rady (UE, Euratom) 2020/2053 z dnia 14 grudnia 2020 r. w sprawie systemu zasobów własnych Unii Europejskiej i uchylającej decyzję 2014/335/UE, Euratom , zatwierdzonej przez państwa członkowskie na podstawie art. 311 akapit 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. 

W aktach tych angielski termin „own resources” tłumaczony jest bowiem jako „zasoby własne”. Zaproponowana zmiana nie będzie skutkować uchyleniem pośrednim rozporządzeń wykonawczych do UoFP, które odnoszą się do tych środków;

6) zmiana w art. 50 ust. 6 – dodanie pkt 6b

Zmiana polega na wyłączeniu świadczeń ratowniczych z obowiązku stosowania zasad dotyczących maksymalnego limitu wydatków. Wprowadzenie zaproponowanej zmiany jest konieczne, ponieważ liczba wypłacanych świadczeń ratowniczych okazała się znacząco wyższa niż zakładano na etapie projektowania ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 244 i 900) oraz ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach i na zorganizowanych terenach narciarskich (Dz. U. z 2023 r. poz. 1154). 

Trudności w dokładnym oszacowaniu ich liczby pociągnęły za sobą konieczność zmiany art. 56 ww. ustawy o ochotniczych strażach pożarnych już w pierwszym roku jej obowiązywania i ponad dwukrotne zwiększenie kwot przeznaczonych na finansowanie świadczeń ratowniczych w poszczególnych latach. 

Honorowy i cykliczny charakter świadczeń ratowniczych przyznawanych w uznaniu zasług dla społeczności lokalnej osobom, które osiągnęły wiek emerytalny, uzasadnia umieszczenie tych świadczeń w art. 50 ust. 6 ustawy o finansach publicznych, obok m.in. świadczeń emerytalno-rentowych. Świadczenia ratownicze mają charakter zbliżony do świadczeń emerytalno-rentowych (podlega corocznej waloryzacji), co sytuuje je w grupie wydatków prawnie zdeterminowanych;

Należy również zauważyć, że wyłączenie w art. 50 ust. 6 UoFP obowiązku stosowania zasad dotyczących maksymalnego limitu wydatków na okres 10 lat budżetowych wykonywania ustawy w stosunku do świadczeń ratowniczych jest zasadne z uwagi na to, że dokładne oszacowanie liczby wypłacanych świadczeń ratowniczych jest trudne ze względu na dużą zmienność liczby świadczeniobiorców;

7) zmiana w art. 111 – dodanie pkt 16a

Art. 111 określa katalog dochodów podatkowych i niepodatkowych budżetu państwa. Zgodnie z dodawanym pkt 16a w ramach dochodów budżetu państwa uwzględniane będą również należności państwowych jednostek budżetowych, w tym kary umowne uzyskane w związku z realizacją przez te jednostki projektów finansowanych z udziałem środków europejskich lub innych środków. Wyłączono przy tym należności potrącone oraz należności pobrane w części odpowiadającej finansowaniu z budżetu środków europejskich lub innych środków, jeżeli pomniejszają one kwotę wydatków kwalifikowalnych. 

Wskazano jednoznacznie, że należności budżetu państwa potrącone z należności wykonawcy przez państwowe jednostki budżetowe w ramach realizacji projektów finansowanych z udziałem środków europejskich lub środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 6, nie podlegają odprowadzeniu na rachunek dochodów budżetu państwa. Z uwagi na brak kasowego przepływu środków potrącona kara umowna nie stanowi dochodu, a jedynie pomniejsza wykonanie wydatku. 

Należy podkreślić, że w przypadku wpłaty (przepływ kasowy) takiej należności powinna ona zostać odprowadzona na rachunki dochodów budżetu państwa i budżetu środków europejskich – w odpowiedniej proporcji – odpowiadającej montażowi finansowemu projektu.

Proponowany przepis wynika z zaleceń Najwyższej Izby Kontroli, która zwróciła uwagę na konieczność uregulowania w przepisach prawa kwestii nieodprowadzania kar umownych potrąconych z należności wykonawcy przez państwowe jednostki budżetowe na rachunek dochodów budżetu państwa. Projektowany przepis jest zgodny z obecnie stosowanymi w praktyce rozwiązaniami w tym zakresie (ma charakter dostosowujący); 

8) zmiana w art. 112, dodanie ust. 1 pkt 5 i 10

W art. 112 ust. 1, który wymienia na co przeznaczane są wydatki budżetu państwa, proponuje się zmianę pkt 5. 

Zamiast terminu „wpłaty do budżetu Unii Europejskiej, zwane dalej „środkami własnymi Unii Europejskiej” proponuje się użycie terminu „wpłaty do budżetu Unii Europejskiej, zwane dalej „zasobami własnymi Unii Europejskiej”, określone w decyzji o systemie zasobów własnych Unii Europejskiej, o której mowa w art. 311 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, oraz wpłacane odsetki i kary za nieterminowe lub nieprawidłowo naliczone płatności z tytułu tych zasobów”.

Zmiana polega na ogólnym odwołaniu do obowiązujących przepisów Unii Europejskiej dotyczących źródeł finansowania jej budżetu ogólnego oraz doprecyzowaniu, że odsetki i kary za opóźnienia w płatnościach do budżetu UE reprezentują płatności dokonywane przez państwa członkowskie w ramach funkcjonowania systemu zasobów własnych. 

Wyjaśnić należy, że nowe brzmienie przepisu nie będzie wskazywać poszczególnych kategorii wpłat, co przełoży się także na brak konieczności jego zmiany w przypadku wprowadzenia nowej kategorii zasobów własnych UE. W konsekwencji proponowane rozwiązanie pozwoli na zapewnienie spójności prawa krajowego z prawem UE, w celu realizacji przez Polskę zobowiązań z tytułu płatności składki członkowskiej do budżetu UE.

Odnosząc się do kwestii odsetek i kar należy podkreślić, że system zasobów własnych obowiązuje na podstawie wskazanej wyżej decyzji Rady (UE, Euratom) o systemie zasobów własnych Unii Europejskiej oraz przepisów wydanych na podstawie art. 322 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, określających sposoby i procedurę, według których dochody budżetowe przewidziane w ramach systemu zasobów własnych UE są pozostawione do dyspozycji Komisji Europejskiej. Z tego względu odsetki i kary za nieterminowe lub nieprawidłowo naliczone płatności z tytułu zasobów własnych są również ujmowane w budżecie państwa w ramach części budżetowej 84 – Zasoby własne UE. Intencją proponowanego przepisu jest zatem wyraźne wyodrębnienie w kategorii zasobów własnych UE płaconych odsetek i kar za nieterminowe lub nieprawidłowo naliczone płatności z ich tytułu. 

Ponadto w art. 112 ust. 1 dodano pkt 10 w ust. 1, w którym wskazano kolejną kategorię wydatków budżetu związanych z członkostwem Polski w międzynarodowych instytucjach finansowych i organizacjach międzynarodowych. Obejmie ona wpłaty dobrowolne i bezzwrotne na pokrycie wydatków związanych z różnymi inicjatywami i funduszami powierniczymi ustanawianymi lub podejmowanymi przez te instytucje i organizacje. W ramach swojej działalności podejmują one różne działania i inicjatywy, które służą udzielaniu wsparcia krajom członkowskim (w tym celu np. powołują specjalne fundusze powiernicze, świadczą doradztwo i pomoc techniczną itd.). Wpłaty dokonywane są na podstawie przepisów statutów poszczególnych instytucji i organizacji (które dopuszczają takie mechanizmy), ustawy z dnia 14 kwietnia 2000 r. o umowach międzynarodowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 127) lub ustawy z dnia 16 września 2011 r. o współpracy rozwojowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1384, z późn. zm.). Wskazane jest zatem doprecyzowanie tej możliwości także w UoFP;

9) zmiana w art. 116 – dodanie ust. 3

Proponowana zmiana ma na celu udoskonalenie warstwy prezentacyjnej ustawy budżetowej. W załącznikach do ustawy budżetowej zamieszczane będą wydatki poszczególnych ministrów i innych dysponentów części budżetowych w nowym układzie, tj. wraz z częściami, którymi dysponują. Ponadto wydatki jednostek, o których mowa w art. 139 ust. 2, prezentowane będą razem oraz w podziale na poszczególne części budżetowe.

Grupowanie wydatków w ten sposób zapewni pełny obraz środków, jakimi dysponuje dany dysponent, jak również zwiększy przejrzystość oraz czytelność danych w ustawie budżetowej;

10) zmiana w art. 120

W art. 120 dotyczącym rezerwy celowej w budżecie środków europejskich zaproponowano zmianę sformułowania „rezerwa celowa” (liczba pojedyncza) na „rezerwy celowe” (liczba mnoga).W budżecie środków europejskich ujmuje się bowiem więcej niż jedną rezerwę celową. Ponadto ich liczba może ulec zmianie;

11) zmiana w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. c 

Zmiana w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. c dotyczy treści ustawy budżetowej i polega na ograniczeniu do okresu trzyletniego prezentowania w ustawie budżetowej alokacji zobowiązań i wydatków w ramach wspólnej polityki rolnej.

Zmiana wynika z uwzględnienia specyfiki wydatków ponoszonych w ramach I filaru wspólnej polityki rolnej. Finansowaniem z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji objęte są zarówno płatności bezpośrednie, w ramach kopert finansowych ustalonych na poszczególne lata, jak również działania interwencyjne obejmujące mechanizmy uruchamiane doraźnie, w zależności od sytuacji panującej na rynku, w ramach środków udostępnianych przez Komisję Europejską. Ze względu na specyfikę działań interwencyjnych nie jest możliwa prezentacja w ustawie budżetowej alokacji obejmującej wszystkie zobowiązania i wydatki w ramach wspólnej polityki rolnej dla całej perspektywy finansowej, stąd ograniczenie do okresu trzyletniego;

12) zmiany w art. 124

Zmiana polega na wprowadzeniu nowego układu grup wydatków budżetu państwa, który będzie prezentowany w ustawie budżetowej. Zmiana ma na celu bardziej czytelną prezentację ekonomicznego charakteru ponoszonych wydatków oraz zwiększenie przejrzystości informacji pozyskiwanych za pomocą klasyfikacji, a także zapewnienie większej spójności z systemami statystycznymi. 

Proponowane brzmienie art. 124 wprowadza zmianę sposobu grupowania wydatków budżetu państwa. Do grupy wydatków bieżących jednostek włącza się wydatki na obsługę długu Skarbu Państwa. Z grupy wydatków majątkowych wyodrębnia się transfery majątkowe, co zapewni analogiczny podział jak w przypadku wydatków i transferów bieżących. 

Jednocześnie zakres wydatków majątkowych jednostek pozostaje bez zmian, a zaproponowana zmiana nazewnictwa w tym zakresie ma na celu uporządkowanie oraz większą spójność stosowanej terminologii. Do wydatków majątkowych zaliczać się będzie nakłady na aktywa trwałe (wydatki inwestycyjne), tj. wydatki których celem jest nabycie lub wytworzenie aktywów trwałych, ulepszenie (przebudowa, rozbudowa, rekonstrukcja lub modernizacja) istniejących środków trwałych, a także nakłady na tzw. pierwsze wyposażenie obiektów budowlanych (do wydatków majątkowych nie są zaliczane wydatki na usługi remontowe). Do wydatków majątkowych zaliczać się również będzie wydatki na zakup i objęcie akcji oraz wniesienie wkładów do spółek prawa handlowego.

Zmiana nazwy grupy „Dotacje i subwencje” na „Transfery bieżące” lepiej oddaje charakter wydatków ujmowanych w tej grupie. Dodatkowo do grupy włącza się dotychczasową grupę „Środki własne Unii Europejskiej”.

Przeniesienie wydatków ujmowanych w dotychczasowych grupach „Obsługa długu Skarbu Państwa” oraz „Środki własne Unii Europejskiej” pozytywnie wpłynie na uproszczenie i co za tym idzie transparentność prezentacji załącznika ustawy budżetowej prezentującego stronę wydatkową budżetu państwa. W obu przypadkach wydatki te ujmowane są w odrębnych częściach budżetu państwa. 

Dodatkowo w ramach poszczególnych grup wydatków wyodrębnia się wydatki na realizację programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2, które dotychczas prezentowane były w odrębnej grupie. 

Przyjęte w tym zakresie rozwiązanie ma na celu zwiększenie przejrzystości informacji dotyczących środków planowanych, a następnie wydatkowanych z budżetu państwa w ramach konkretnych grup wydatkowych. Zmiana ta odpowiada również m.in. na zastrzeżenia Najwyższej Izby Kontroli, w których wskazywano na niejednorodny charakter grup wydatkowych.

Powyższe zmiany w zakresie grup pociągają za sobą konieczność ponownego ich zdefiniowania w ust. 3 oraz ust. 5–7. Ponadto, w celu umożliwienia zastosowania zmienionego grupowania wydatków, niezbędne będzie również wprowadzenie zmian w klasyfikacji określonej w rozporządzeniu wydawanym na podstawie art. 39 UoFP;

13) uchylenie art. 125 oraz przeniesienie jego dotychczasowej treści do art. 112 i art. 138a 

Projektowana zmiana polega na uchyleniu art. 125, który reguluje kwestię wysokości, w jakiej ujmowane są w ustawie budżetowej środki własne UE, i przeniesieniu: 

− dotychczasowego ust. 1 tego artykułu z rozdziału 3 „Przeznaczenie wydatków budżetu państwa” do rozdziału 4 „Tryb opracowywania i uchwalania budżetu państwa”, ponieważ  dotyczy etapu planowania. Jednocześnie dodaje się art. 138a, zgodnie z którym zasoby własne Unii Europejskiej ujmuje się w projekcie ustawy budżetowej w wysokości umożliwiającej realizację zobowiązań wynikających z umowy międzynarodowej oraz z uwzględnieniem ich wysokości ustalonej w toku procedury budżetowej Unii Europejskiej

– co pozwoli na urealnienie wysokości środków, które powinny być zaplanowane w ustawie budżetowej na ten cel;

– dotychczasowych ust. 2 i 3 tego artykułu (regulacje zawierające katalog środków własnych UE) do art. 112, jako ust. 1 pkt 5, gdzie określa się na co mogą być przeznaczane wydatki budżetu państwa, tj. także na wpłaty do budżetu Unii Europejskiej (zasoby własne Unii Europejskiej) określone w decyzji o systemie zasobów własnych Unii Europejskiej, o której mowa w art. 311 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, oraz wpłacane odsetki i kary za nieterminowe lub nieprawidłowo naliczone płatności z tytułu tych zasobów. 

Zmiana polega na ogólnym odwołaniu do obowiązujących przepisów Unii Europejskiej dotyczących źródeł finansowania jej budżetu ogólnego oraz doprecyzowaniu, że odsetki i kary za opóźnienia w płatnościach do budżetu UE reprezentują płatności dokonywane przez państwa członkowskie w ramach funkcjonowania systemu zasobów własnych;

14) zmiana w art. 135 ust. 1

Art. 135 reguluje kwestie wymogu uzyskania zgody ministra właściwego do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa w przypadku zakupu lub budowy nieruchomości na potrzeby organów administracji rządowej.

Zaproponowana zmiana ma na celu wyeliminowanie wątpliwości interpretacyjnych w zakresie użytych w przepisie pojęć. Dotychczasowa praktyka stosowania tego przepisu, jak i jego ratio legis, przemawia za koniecznością doprecyzowania uzytego w nim pojęcia „budowa budynku”. Wątpliwości interpretacyjne budzi pojęcie „budowa nieruchomości” – organy administracji rządowej na podstawie tego przepisu często zwracają się do Ministerstwa Rozwoju i Technologii o wyrażenie zgody na wznoszenie obiektów budowlanych, które nie są budynkami, np. ogrodzeń, wiat, itp. Tymczasem w świetle wykładni literalnej tego przepisu należy uznać, że zgoda dotyczy realizacji tylko takich przedsięwzięć, które prowadzą do powstania obiektu stanowiącego odrębną nieruchomość;

15) zmiana w art. 140 

Zmiana art. 140, który dotyczy kwestii planowania w projekcie ustawy budżetowej rezerw budżetowych, polega na wskazaniu w ust. 2 pkt 3, że środki, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2, tj. środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej oraz niepodlegające zwrotowi środki z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), mogą zostać przeznaczone na wydatki związane z realizacją programów i projektów, a nie tylko programów.  

Dotychczasowe regulacje wskazywały, że w projekcie ustawy budżetowej mogą zostać zaplanowane rezerwy celowe na wydatki związane z realizacją programów współfinansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2. Ze względu na konieczność ujednolicenia siatki pojęciowej oraz rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych związanych z użyciem – w kontekście tego przepisu – sformułowania „współfinansowanych z udziałem środków” zasadne jest zastąpienie wyrazu „współfinansowanych” wyrazem „finansowanych”. Zmiana ta umożliwi dysponentom części budżetowych również sprawną realizację projektów finansowanych z udziałem tych środków. 

Ponadto w ust. 2 pkt 3 przewidziano, że w projekcie ustawy budżetowej mogą zostać zaplanowane rezerwy celowe na wydatki związane z rozliczeniami z budżetem Unii Europejskiej, co pozwoli na uelastycznienie zarządzania tymi wydatkami. 

Należy podkreślić, że obecne przepisy art. 140 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 154 wskazują bezpośrednio na możliwość rozdysponowywania do końca roku rezerwy wyłącznie na wydatki związane z realizacją programów finansowanych z udziałem środków europejskich. Jednak w rezerwie tej planowane są również środki na zapłatę polskiej składki członkowskiej do UE, dlatego proponuje się doprecyzowanie, że rezerwa na wydatki związane z realizacją programów finansowanych z udziałem środków europejskich obejmuje również środki na rozliczenia z budżetem UE. Usunie to wątpliwości dotyczące możliwości rozdysponowania środków tej rezerwy na cele płatności składki członkowskiej do końca roku (a nie np. do dnia 15 października). Ma to istotne znaczenie, ponieważ niedobory na zapłatę składki wynikające z korekt budżetu UE i związana z tym konieczność uruchomienia środków ujętych w rezerwach celowych na ten cel są możliwe do określenia dopiero w ostatnich miesiącach roku (listopad, grudzień);

16) zmiana w art. 142 

W art. 142, który wymienia niezbędne elementy uzasadnienia do projektu ustawy budżetowej, zaproponowano zmiany z zakresu zarządzania budżetem państwa mające na celu zwiększenie przejrzystości procesu budżetowego, a co za tym idzie finansów publicznych, tj.: 

– omówienie całości planów finansowych agencji wykonawczych, instytucji gospodarki budżetowej, państwowych funduszy celowych i państwowych osób prawnych, o których mowa w art. 9 pkt 8 i 14. Uzasadnienie do projektu ustawy budżetowej obejmuje omówienie planów finansowych tych jednostek, a w załącznikach do ustawy budżetowej zamieszczane są ich plany finansowe, w związku z czym zasadne jest, aby uzasadnienie zawierało informacje stanowiące omówienie całości takiego planu, a nie – jak dotąd – jedynie w zakresie przychodów, rozchodów, dochodów i wydatków,

– wprowadzenie obligatoryjnego prezentowania planów finansowych funduszy utworzonych, powierzonych lub przekazanych Bankowi Gospodarstwa Krajowego na podstawie odrębnych ustaw;

17) zmiany w art. 143 i art. 146

W art. 143 ust. 2 i 146 ust. 1 uregulowane są terminy:

• opracowania i przekazania przez właściwe jednostki dysponentom części budżetowych projektów planów finansowych na następny rok budżetowy, zgodnych z projektem ustawy budżetowej, tj. w terminie do dnia 1 grudnia;
• przekazania przez dysponentów części budżetowych jednostkom podległym informacji o kwotach dochodów i wydatków, w tym wynagrodzeń, tj. w terminie 10 dni roboczych od dnia ogłoszenia ustawy budżetowej.

Zmiana polega na skróceniu powyższych terminów przez wskazanie odpowiednio:

– termin „do dnia 1 grudnia” zmieniono na termin „do dnia 25 listopada”;

– termin „10 dni roboczych” zmieniono na termin „7 dni kalendarzowych”. 

Skrócenie terminów pozwoli na przyspieszenie daty, w której nastąpi zatwierdzenie projektów planów finansowych oraz harmonogramu dochodów i wydatków. Będzie to miało bezpośrednie przełożenie na usprawnienie procesu zatwierdzania planu finansowego oraz opracowania rocznego harmonogramu dochodów i wydatków w Systemie TREZOR. Obecnie natężenie prac związanych z realizacją zadań w tych terminach przypada na okres okołoświąteczny i noworoczny. 

Utrzymanie obecnych terminów prowadzi do zatwierdzania projektu planu finansowego i harmonogramu już po rozpoczęciu roku budżetowego, co de facto może uniemożliwić np. uruchamianie środków z rezerw celowych. Proponowana zmiana art. 143 ust. 2 ma na celu zapewnienie sprawnej realizacji nowego budżetu już od początku nowego roku kalendarzowego. 

Obecnie proces budżetowy realizowany jest w Systemie TREZOR i w konsekwencji przepływ informacji jest dużo szybszy. Skrócenie terminu pozwoli na dalsze przyspieszenie prac budżetowych realizowanych przez dysponentów. 

Z tego samego powodu proponuje się zmianę w art. 146 w ust. 1 polegającą na skróceniu terminu przekazania przez dysponentów części budżetowych jednostkom podległym informacji o kwotach dochodów i wydatków – z 10 dni roboczych na 7 dni kalendarzowych.

Obecnie możliwość wykorzystania środków wynikających ze zmian do projektu ustawy budżetowej przyjętych przez Sejm RP (zmiany mogą dotyczyć zwiększenia wydatków w poszczególnych częściach budżetowych lub utworzenia nowych rezerw celowych) jest możliwe dopiero po 28 dniach od momentu ogłoszenia ustawy budżetowej w Dzienniku Ustaw. Jest to czas na opracowanie planu finansowego przez dysponentów środków budżetowych. Do momentu opracowania i zatwierdzenia planu finansowego obowiązuje projekt planu finansowego opracowany na podstawie rządowego przedłożenia ustawy budżetowej. Skrócenie terminu na rozdysponowanie kwot dochodów i wydatków wynikających z ustawy budżetowej do 7 dni w sposób znaczący skróci okres „blokady” zmian wprowadzonych w Sejmie.

Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że obecnie funkcjonujące przepisy są dostosowane do obiegu dokumentacji, który odbywał się w postaci papierowej. Obecnie obieg informacji odbywa się w przypadku większości jednostek podległych on-line, w Systemie TREZOR, a informacja dostępna jest w trybie natychmiastowym;

18) dodanie art. 151a

Projektowany przepis wskazuje termin, od którego należy liczyć odsetki od kwot dotacji niewykorzystanych, otrzymanych na podstawie umów zawartych w trybie art. 150 i art. 151. 

Przepisy UoFP w obecnym brzmieniu nie zawierają takiej regulacji. W art. 168 ust. 1, art. 169 ust. 5 i art. 252 ust. 6 określono jedynie termin, od którego należy liczyć odsetki od kwot dotacji przypadających do zwrotu. 

Dla przejrzystości i jasności prowadzenia postępowania administracyjnego w tym zakresie zasadne jest precyzyjne określenie wskazanych terminów. W projektowanym przepisie doprecyzowano zatem, że od kwot dotacji niewykorzystanych, zwróconych po terminie określonym w umowie zawartej na podstawie art. 150 i art. 151 nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, począwszy od dnia następującego po dniu, 

w którym upłynął termin zwrotu kwot niewykorzystanych dotacji;

19) zmiana w art. 153

Zaproponowano nowe brzmienie art. 153, które jest wynikiem dotychczasowych doświadczeń w zakresie udzielania zapewnień finansowania lub dofinansowania.  

Zmiany w zakresie art. 153 polegają na:

• doprecyzowaniu, że decyzje o zapewnieniu finansowania lub dofinansowania mogą być wydawane tylko w zakresie środków ujętych w rezerwach celowych, a nie zaś innych środków ujętych w budżecie państwa. Zgodnie z propozycją, jeżeli zapewnienie dotyczy bieżącego roku budżetowego, może być udzielone o ile środki na ten cel są ujęte w rezerwie celowej. Środki na zapewnienia finansowania lub dofinansowania na kolejne lata są także ujmowane w rezerwach celowych, co oznacza (biorąc pod uwagę roczność budżetu), że uwzględnia się je w planowaniu rezerw celowych na kolejne lata budżetowe. 

Zaproponowane doprecyzowanie ma związek z podnoszonymi (m. in. przez Najwyższą Izbę Kontroli) wątpliwościami interpretacyjnymi co do źródła udzielenia zapewnienia finansowania (dofinansowania) zadań ze środków budżetu państwa. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że wydawanie zapewnień finansowania jest elementem wykonywania budżetu państwa, dlatego też przepis jest zamieszczony w ramach rozdziału dotyczącego tej właśnie materii.

Doprecyzowanie kwestii zmiany udzielonego zapewnienia przez wskazanie, że zmiana taka może dotyczyć bieżącego roku budżetowego lub kolejnych lat budżetowych. Podkreślono w ten sposób możliwość korygowania wysokości kwot zawartych w decyzjach jedynie w odniesieniu bieżącego roku budżetowego. Takie doprecyzowanie wpłynie korzystnie na przejrzystość finansowania zadań i prowadzonej ewidencji w zakresie zapewnień finansowania.

Wprowadzeniu terminu na złożenie przez dysponenta części budżetowej wniosku w sprawie zmiany udzielonego zapewnienia finansowania lub dofinansowania. 

Wniosek taki w zakresie bieżącego roku budżetowego powinien zostać przedłożony nie później niż 10 dni roboczych przed końcem roku budżetowego. Z zastosowania tej regulacji wyłączono jednak zapewnienia finansowania lub dofinansowania dotyczące projektów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 1–5c i 6, tj. środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej oraz niepodlegających zwrotowi środków z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA). W tym zakresie od wielu lat funkcjonują procedury podziału właściwych dla tych środków rezerw celowych, w których ujęto m. in. terminy przekazywania wniosków o zmiany zapewnień do poszczególnych instytucji zaangażowanych w proces finansowania tych projektów;

20) zmiany w art. 154 

Zmiana brzmienia art. 154 dotyczącego rezerw celowych budżetu państwa polega na:

– uspójnieniu i uproszczeniu terminów podziału rezerw celowych, przez wprowadzenie wyłącznie dwóch końcowych terminów podziału. 

Podstawowym terminem podziału rezerw będzie dzień 15 października roku budżetowego. Terminem szczególnym będzie dzień 31 grudnia roku budżetowego, który będzie miał zastosowanie do rezerw na wydatki, których realizacja jest uwarunkowana zaciągnięciem kredytu w międzynarodowej instytucji finansowej lub pozyskaniem środków z innych źródeł, na wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 UoFP, oraz na rozliczenia z budżetem Unii Europejskiej, na zobowiązania Skarbu Państwa, przeznaczonych na usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz na finansowanie zadań, dla których wydano decyzje o zapewnieniu finansowania.

Właściwi dysponenci części budżetowych (w zakresie danej kategorii spraw/zadań zgodnie z posiadanymi kompetencjami, wynikającymi z realizacji polityk publicznych) będą przekazywać wojewodom informacje o wysokości środków rezerw celowych przeznaczonych na zwiększenie wydatków w częściach budżetu państwa, których wojewodowie są dysponentami, do dnia 30 września roku budżetowego. Po otrzymaniu tej informacji wojewodowie będą mogli wystąpić do ministra właściwego do spraw finansów publicznych  z wnioskiem o podział rezerw celowych w terminie, o którym mowa w art. 154 ust. 8, tj. nie później niż 10 dni roboczych przed upływem terminu, o którym mowa w ust. 1 (15 października).

Propozycja zawarta w art. 154 ust. 2 pozwoli wyeliminować przypadki, w których informacja o propozycji zwiększenia planu wydatków z określonych rezerw celowych wpływała do wojewodów w tym samym dniu, w którym upływał termin złożenia wniosku o podział rezerw celowych, co miało negatywny wpływ zarówno na możliwość przedłożenia wniosków, jak i ich jakość. Zapobiegnie to sytuacjom, w których środki z rezerw celowych nie zostaną uruchomione w związku z brakiem wystarczających informacji o wysokości środków przyznanych wojewodom przez poszczególnych dysponentów lub w związku ze zbyt późnym przekazaniem tych informacji. 

Proponowany przepis uprawni także proces wydawania decyzji dotyczących podziału rezerw celowych.

Doprecyzowano, że regulacja ta będzie miała zastosowanie do dysponentów części budżetowych, o których mowa w ust. 1, co wynika z celu proponowanej regulacji, jakim jest umożliwienie wojewodom złożenia poprawnie sporządzonego wniosku o podział rezerwy celowej w terminie wynikającym z ustawy. Należy podkreślić, że zmiana ma na celu jedynie jednoznaczne wskazanie, jakie obowiązki ciążą na „dysponencie rezerwy”, której środki są źródłem zwiększenia budżetów wojewodów. Proces podziału rezerw celowych pozostanie niezmieniony i wniosek nadal będzie wymagał współakceptacji właściwego dysponenta rezerwy celowej.

Wprowadzeniu dookreślenia właściwości ministra w zakresie danego programu, uniwersalnego dla wszystkich perspektyw finansowych przez dokonanie zmian w art. 154 ust. 7, dotyczącym podziału rezerw celowych przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 – przepis wskazuje, że są to środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej oraz niepodlegające zwrotowi środki z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA). 

Określeniu terminu składania przez dysponentów części budżetowych wniosków o podział rezerw celowych. Dysponent będzie mógł wystąpić z wnioskiem o podział rezerwy celowej nie później niż na 10 dni roboczych przed upływem terminu wynikającego z art. 154 ust. 1 (tj. 15 października) lub ust. 3 (koniec roku budżetowego, w przypadku zapewnień finansowania). Natomiast z wnioskiem o zmianę klasyfikacji wydatków będzie mógł wystąpić nie później niż na 10 dni roboczych przed dniem 31 grudnia roku budżetowego. 

Określenie terminu składania wniosków o wydanie decyzji budżetowych wynika z potrzeby usprawnienia procesu podziału rezerw celowych. Brak określenia tego terminu powoduje, że wiele wniosków dysponentów o podział rezerw celowych wpływa pod koniec ostatecznego terminu podziału. Dzięki projektowanej regulacji proces będzie bardziej płynny i lepiej skoordynowany. 

Proces związany z podziałem rezerw celowych jest czasochłonny i zdarzają się przypadki, że na finalnym etapie procedowania decyzji budżetowej występuje konieczność cofnięcia projektu decyzji i np. poprawienia wniosku albo uzyskania dodatkowych wyjaśnień. Są to okoliczności, których nie można przewidzieć na wcześniejszych etapach procedowania wniosku złożonego przez dysponenta części budżetowej. Skumulowanie takich czynności np. w ostatnim dniu terminu na wydanie decyzji o podziale rezerwy sprawia, że proces związany z jej wydaniem może zakończyć się w godzinach nocnych i powoduje ryzyko przekroczenia terminu na podział rezerw, a w konsekwencji brak możliwości zwiększenia budżetu dysponenta części budżetowej. 

W odniesieniu do zmiany klasyfikacji wydatków wydłużono obecnie obowiązujący termin.

Jednocześnie dookreślono, że terminy na złożenie wniosków przez dysponentów części budżetowych będą stosowane do rezerw celowych, o których mowa w ust. 1 i 3 pkt 4. Termin ten nie dotyczy rezerw celowych określonych w art. 140 ust. 2 pkt 2 i 3, rezerw przeznaczonych na finansowanie zobowiązań Skarbu Państwa oraz na przeciwdziałanie klęskom żywiołowym i usuwanie ich skutków. Ich szczególny charakter powoduje, że utrudnione jest określenie w sposób sztywny i precyzyjny terminu na złożenie wniosku przez dysponenta o podział albo zmianę klasyfikacji tych rezerw celowych. Są w nich bowiem ujmowane m. in. środki przeznaczone na finansowanie zdarzeń o charakterze losowym. Z przepisów nie powinny wynikać ograniczenia czasowe co do terminu wnioskowania o środki lub o dokonanie zmian w zakresie tych rezerw.

Art. 154 ust. 6 reguluje tryb dokonywania zmiany przeznaczenia rezerwy celowej – będzie ona mogła być dokonana po uzyskaniu pozytywnej opinii sejmowej komisji właściwej do spraw budżetu (tak jak przepis stanowi obecnie);

21) dodanie art. 154a

Proponuje się przeniesienie do odrębnej jednostki redakcyjnej regulacji zawartej obecnie w art. 154 ust. 4, dotyczącej podziału rezerwy celowej na zwiększenie wynagrodzeń wynikających ze zmian organizacyjnych i nowych zadań w państwowych jednostkach budżetowych dokonywanych przez Radę Ministrów.

Obecne brzmienie art. 154 ust. 4 budzi wątpliwości interpretacyjne ze względu na brak określonego terminu podziału rezerwy przez Radę Ministrów. Z obowiązujących przepisów jednoznacznie nie wynika, czy wskazany w art. 154 ust. 1 termin podziału rezerw celowych przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, w porozumieniu z właściwymi ministrami lub innymi dysponentami części budżetowych, określony jako „nie później niż do dnia 15 października”, odnosi się również do rezerwy celowej, za której podział odpowiedzialna jest Rada Ministrów. 

Zaproponowano termin 30 września na dokonanie podziału tej rezerwy przez Radę Ministrów, co umożliwi rozdysponowanie tej rezerwy do dnia 15 października. Ponadto termin ten wpłynie korzystnie na możliwość dokładnego prognozowania wysokości skutków przechodzących na kolejne lata, w związku z określaniem w projekcie ustawy budżetowej na rok następny wysokości limitu rezerwy celowej pn. „Rezerwa płacowa na zmiany organizacyjne i nowe zadania (w tym na skutki przechodzące)”.

Wynagrodzenia w zakresie wydatków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2, tj. środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej oraz niepodlegających zwrotowi środków z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), planuje się aktualnie w rezerwie celowej w poz. 8 i poz. 99, a nie w ramach „Rezerwy płacowej na zmiany organizacyjne i nowe zadania (w tym na skutki przechodzące)”. Przepis art. 154a nie powinien zatem dotyczyć rezerw na realizację tych programów;

22) uchylenie art. 156 

Przepis art. 156 nakłada obecnie na wojewodów obowiązek zawiadomienia ministra właściwego do spraw finansów publicznych o podziale rezerwy, zaplanowanej w ich budżecie w wysokości do 2% planowanych wydatków, tj. rezerwy celowej tworzonej na podstawie art. 140 ust. 4 – rezerwy w częściach budżetu państwa, których dysponentami są poszczególni wojewodowie. Uchylenie tego przepisu ma na celu odbiurokratyzowanie czynności wykonywanych przez wojewodów co do informowania ministra właściwego do spraw finansów publicznych o dokonanym podziale tej rezerwy. Informacje te są dostępne w Systemie TREZOR – nie ma zatem potrzeby utrzymywania ustawowego obowiązku zawiadamiania ministra właściwego do spraw finansów publicznych przez wojewodów o tym fakcie;

23) zmiana w art. 158

Zmiana polega na dodaniu odpowiedniego odwołania w art. 158 (przepis ten znosi ograniczenia przewidziane przez przepisy dotyczące rezerw celowych i rezerwy ogólnej w przypadku realizacji zadań wynikających z przepisów dot. wprowadzenia stanów nadzwyczajnych na terytorium państwa lub jego części). Wyrazy „art. 154 ust. 3, 6–8” zostaną zastąpione  wyrazami „art. 154 ust. 4, 5 i 7” – jest to zmiana będąca konsekwencją zmian w art. 154. Zmiana ma charakter redakcyjny;

24) zmiana w art. 163

Zmiana brzmienia art. 163 polegająca na dodaniu ust. 2a dotyczy rozszerzenia katalogu wydatków realizowanych z tzw. dochodów placówki zagranicznej o wydatki związane z zakupem nieruchomości na potrzeby takich placówek. 

Przepisu art. 163 ust. 1 UoFP pozwala państwowym jednostkom budżetowym mającym siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej na gromadzenie na wydzielonym rachunku bankowym dochodów uzyskiwanych m. in. z wpływów z najmu, dzierżawy lub sprzedaży składników majątkowych. Jednak ust. 2 ogranicza przeznaczenie tych środków wyłącznie do sfinansowania wydatków bieżących i inwestycyjnych związanych z remontami i odtworzeniem mienia tych jednostek. Umożliwienie zakupu nieruchomości ze środków, o których mowa w art. 163 pozwoli na bardziej efektywne wykorzystanie środków pozyskanych ze sprzedaży zbędnych nieruchomości znajdujących się w zasobie placówek zagranicznych, a w dłuższej perspektywie na dostosowanie puli nieruchomości placówek zagranicznych do realnych i aktualnych potrzeb resortu, niezależnie od dostępności środków w budżetach rocznych;

25) zmiana w art. 165 

W art. 165 uchyla się ust. 2, który dotyczy uprawnienia ministra właściwego do spraw finansów publicznych do dokonywania przeniesień wydatków planowanych na obsługę długu Skarbu Państwa między częściami budżetu państwa, w których ujmuje się obsługę długu zagranicznego Skarbu Państwa oraz obsługę długu krajowego Skarbu Państwa.

Przepis ten nie jest realizowany (nie znajduje zastosowania). Istnieje wyłącznie jedna część budżetowa, w której ujmuje się zarówno obsługę długu zagranicznego Skarbu Państwa, jak i obsługę długu krajowego Skarbu Państwa;

26) zmiana w art. 167 

Zmiany w przepisie dotyczą:

• dostosowania terminologii stosowanej w tym przepisie do wprowadzonego w art. 112 pojęcia „Zasoby własne UE” (w miejsce pojęcia „środki własne UE”),
• zapewnienia prawidłowego procesu dokonywania wpłat zasobów własnych Unii Europejskiej przez wskazanie, że wpłaty zasobów własnych Unii Europejskiej do jej budżetu są dokonywane w terminach i wysokości umożliwiających realizację zobowiązań wynikających z umowy międzynarodowej. 

Należy zauważyć, że procedowanie budżetu UE i budżetu krajowego odbywa się równolegle, a wielkość zasobów własnych, które ostatecznie ustali UE, podlega zmianom w ciągu roku budżetowego. Dlatego też niezbędne jest urealnienie wysokości kwoty wymaganych wpłat Polski do UE, przy jednoczesnym zapewnieniu pełnej realizacji zobowiązań wynikających z umowy międzynarodowej;

Ponadto w ust. 4 pkt 2 wyrazy „art. 154 ust. 9” zostaną zastąpione wyrazami „art. 154 ust. 6”, co jest konsekwencją zmian dokonanych w art. Zmiana ma charakter redakcyjny;

27) zmiana w art. 167a 

Art. 167a odnosi się do możliwości przedstawienia przez Radę Ministrów sejmowej komisji właściwej do spraw budżetu propozycji przekazania dodatkowych środków na realizację zadań Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych. Art. 167a ust. 3 m. in. precyzuje, że pozytywna opinia komisji sejmowej jest równoznaczna ze zgodą na zmianę przeznaczenia rezerw celowych, bez stosowania trybu określonego w art. 154 ust. 9. 

Zmiana ma charakter redakcyjny i polega na zastąpieniu wyrazu „art. 154 ust. 9” na wyraz „art. 154 ust. 6”, co jest konsekwencją zmian dokonanych w art. 154;

28) zmiana w art. 168

W art. 168 ust. 1 odnoszącym się do terminu zwrotu dotacji niewykorzystanych do końca roku budżetowego, w zakresie wyjątków od przyjętej w tym przepisie reguły (zgodnie z którą dotacje te podlegają zwrotowi do budżetu państwa w terminie odpowiednio do dnia 31 stycznia następnego roku albo 21 dni od dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 181 ust. 3), proponuje się następujące zmiany:

• dodano zastrzeżenie do art. 150 pkt 5, który reguluje analogiczną kwestię jak art. 151 ust. 2 pkt 6 i wprowadza inny termin zwrotu dotacji od przewidzianego w art. 168 UoFP. Uzupełnienie przepisu o zastrzeżenie do art. 150 pkt 5 zapewni spójności przepisów regulujących zwrot dotacji,
• uzupełniono treść przepisu przez dodanie odesłania do art. 189 ust. 4b, który dotyczy rozliczania zaliczek, w tym zwrotu środków pochodzących z dotacji z budżetu państwa w ramach programu finansowanego z udziałem środków Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury. W przepisach wydanych na podstawie art. 189 ust. 4b określony został inny termin rozliczenia dotacji niż w art. 168 ust. 1 – analogicznie jak w przepisach wydanych na podstawie art. 168 ust. 4a. Zatem konieczne jest dodanie wyłączenia (w postaci dodania w projektowanym przepisie art. 189 ust. 4b) od zasady określonej w art. 168 ust. 1, która stanowi, że dotacje udzielone z budżetu państwa w części niewykorzystanej do końca roku budżetowego podlegają zwrotowi do budżetu państwa do dnia 31 stycznia następnego roku budżetowego,
• skorygowano odniesienie do art. 181 ust. 3 i wskazano na art. 181 ust. 2, który zawiera delegację do wydania rozporządzenia w sprawie wydatków, które nie wygasają z upływem roku budżetowego. Regulacja z art. 181 ust. 3 jest jedynie uzupełnieniem ww. delegacji; 

29) zmiany w art. 169 

Proponuje się zmiany w art. 169 odnoszącym się do kwestii zwrotu dotacji udzielonych z budżetu państwa, które zostały wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem lub pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, polegające na:

• doprecyzowaniu w ust. 2, że za dotacje pobrane w nadmiernej wysokości uważa się również dotacje pobrane w wysokości wyższej niż określona w przepisach niniejszej ustawy (tj. UoFP), gdyż aktualnie przepis odnosił się jedynie do przepisów odrębnych. Dlatego też wyrazy „w odrębnych przepisach, umowie” zastępuje się wyrazami „w przepisach niniejszej ustawy, odrębnych ustawach lub umowie”, 
• wskazaniu w ust. 5, że odsetki będą naliczane począwszy od dnia następującego po upływie terminu przekazania z budżetu państwa dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem lub stwierdzenia nieprawidłowego naliczenia lub nienależnego pobrania dotacji, co uspójni regulację dotyczącą odsetek;

30) zmiana w art. 170 

W art. 170 ust. 1, który reguluje zmiany kwot dotacji na zadania zlecone lub dofinansowanie zadań własnych jednostek sektora finansów publicznych, wprowadzono zmianę polegającą na wydłużeniu terminu na dokonanie tych zmian.

Zgodnie z nowym brzmieniem ust. 1 zmiany kwot dotacji celowych na zadania z zakresu administracji rządowej oraz inne zadania zlecone ustawami jednostkom samorządu terytorialnego oraz na dofinansowanie zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego będą mogły być dokonywane do dnia 15 grudnia roku budżetowego. 

Proponowana zmiana wychodzi naprzeciw potrzebom jednostek samorządu terytorialnego i uwzględnia postulaty zgłaszane przez wojewodów. Doświadczenia ostatnich lat pokazały, że z uwagi na czynniki zewnętrzne oraz nadzwyczajne, nieprzewidziane okoliczności (kryzys wywołany pandemią COVID-19, wojna w Ukrainie itp.) może wystąpić konieczność ponoszenia dodatkowych wydatków przez administrację rządową i samorządową. Są to istotne wyzwania dla budżetu państwa, jak również dla budżetów jednostek samorządu terytorialnego.

Konieczność szybkiego reagowania w obliczu tego typu zdarzeń powoduje, że zasadne jest wydłużenie terminów określonych w ust. 1. Pozwoli to na sprawniejsze, bardziej elastyczne zarządzanie środkami publicznymi, a jednocześnie nie będzie konieczności wprowadzania przepisów o charakterze szczególnym (wyłączających) w innych ustawach;

31) zmiany w art. 171 

W art. 171, który reguluje kwestię możliwości przeniesienia wydatków w trakcie roku budżetowego, wprowadzono następujące zmiany:

• w zmienianym ust. 3 zwiększono kwoty wydatków majątkowych (ze 100 tys. zł na 500 tys. zł), co do których nie jest wymagana zgoda ministra właściwego do spraw finansów publicznych na dokonanie ich zwiększenia albo zmniejszenia. Zmiana pozwoli na bardziej racjonalne zarządzanie posiadanymi środkami oraz uprości i zmniejszy obciążenia po stronie dysponentów części budżetowych. Ponadto dostosowano ust. 3 do nowego brzmienia art. 124, aby umożliwić przenoszenie wydatków (z grup lub do grup wydatków), o których mowa w art. 124 ust. 1 pkt 1–3, tj. między grupami obejmującymi transfery bieżące, świadczenia na rzecz osób fizycznych i wydatki bieżące. Istotne jest, aby pozostała możliwość dokonywania przeniesień – bez zgody ministra właściwego do spraw finansów publicznych – między wydatkami majątkowymi (grupa ekonomiczna wydatki majątkowe i transfery majątkowe).

Należy podkreślić, że wprowadzenie ograniczenia w postaci wymogu uzyskiwania zgody ministra właściwego do spraw finansów publicznych w przypadku przeniesienia polegającego na zmniejszeniu lub zwiększeniu wydatków na inwestycje budowlane stanowi m. in. element kontrolny dotyczący potencjalnego wzrostu kosztów inwestycji ponad wielkości przyjęte na etapie planowania budżetowego. Ma też za zadanie zapobieżenie powstawaniu dodatkowych kosztów po stronie budżetu państwa – rozpoczynanie nowych inwestycji budowlanych co do zasady wymaga nakładów w latach następnych. Zauważenia wymaga, że nie jest to nowe rozwiązanie, a zmiana jest jedynie konsekwencją nowego podziału ekonomicznego wydatków budżetu państwa. 

Zmiana przepisu dotycząca przekazywania ministrowi do spraw finansów publicznych informacji o dokonanych przeniesieniach ma na celu odbiurokratyzowanie czynności wykonywanych przez dysponentów. Informacje w tym zakresie mogą być pozyskiwane za pośrednictwem System TREZOR, bez potrzeby utrzymywania ustawowo określonego obowiązku informacyjnego. W zakresie budżetu środków europejskich dysponenci części budżetowych zostaną jednak zobowiązani do niezwłocznego poinformowania ministra właściwego do spraw finansów publicznych o przeniesieniach wydatków majątkowych dokonanych poniżej kwoty 500 tys. zł;

• dodanie art. 171 ust. 11 ma na celu poprawę efektywności zarządzania posiadanymi środkami oraz uproszczenie i zmniejszenie obciążeń po stronie dysponentów części budżetowych. Intencją nowych rozwiązań jest zwiększenie uprawnień dysponentów w zakresie umożliwienia przenoszenia wydatków między działami klasyfikacji budżetowej w budżetach wojewodów w trakcie wykonywania budżetu, w ramach planu wydatków, na zadania zlecone z zakresu administracji rządowej do realizacji jednostkom samorządu terytorialnego, co stanowi odstępstwo od ogólnej zasady dotyczącej braku możliwości (zakazu) przenoszenia wydatków przez dysponentów części budżetowych między działami klasyfikacji budżetowej. 

Projektowane zmiany mają na celu uelastycznienie przepisów, uwzględniając fakt, że jednostki samorządu terytorialnego wykonują liczne zadania publiczne zlecone ustawami, które ze względu na rodzaj działalności klasyfikowane są w różnych działach klasyfikacji budżetowej. Przyjęte rozwiązanie pozwoli wojewodom na zarządzanie środkami finansowymi w przypadku zidentyfikowania oszczędności w danym obszarze i zapewnienie prawidłowej realizacji zadań. 

Jednocześnie, w celu właściwego nadzoru nad budżetem państwa, proponuje się zastrzeżenie, że w przypadku przeniesienia wydatków dysponent nie będzie mógł wnioskować o zwiększenie planu wydatków z rezerw celowych na zadania, w przypadku których został zmniejszony plan wydatków w trakcie realizacji budżetu w wyniku przeniesień dokonanych w tym trybie. 

O wszelkich dokonanych zmianach dysponenci będą niezwłocznie informować ministra właściwego do spraw finansów publicznych. 

Ponadto dokonywanie przeniesień, o których mowa w ust. 11, nie będzie mogło powodować powstania zobowiązań Skarbu Państwa;

32) zmiany w art. 177 

Przepis art. 177 dotyczy wykonywania ustawy budżetowej, tj. blokowania planowanych wydatków budżetowych.  

W art. 177 usuwa się z ust. 2 wyraz „okresowy”, przy jednoczesnym pozostawieniu określenia „obowiązujący do końca roku”. Istotą zmiany jest wskazanie, że blokady mogą być dokonywane jedynie do końca roku, a nie w innym, krótszym terminie, co jest związane z brakiem wykorzystywania tego rodzaju blokad w praktyce. Tego rodzaju blokady mogą zaburzać proces zarządzania oszczędnościami i ich wykorzystywanie na inne cele. 

W zakresie ust. 4 i 5 proponuje się uchylenie obowiązku informowania przez dysponentów części budżetowych o blokowanych wydatkach w ramach budżetu krajowego. Zmiana związana jest z realizacją tego procesu w Systemie TREZOR – informacja o blokadzie wydatków jest widoczna i dostępna na bieżąco dla dysponenta i ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Zrezygnowano z regulacji ust. 5, który wskazuje, że w decyzjach o blokowaniu wydatków może być zawarty wykaz wydatków, które nie mogą być dokonywane. Przepis ten nie był w praktyce wykorzystywany – blokada jest dokonywana w szczegółowości określonej w klasyfikacji budżetowej i jest to wystarczający zakres informacji. 

W zakresie budżetu środków europejskich obowiązki informacyjne, o których mowa w ust. 4 i 5, pozostają aktualne z uwagi na fakt, że nie jest on ujmowany w Systemie TREZOR. Ponadto w ust. 5 doprecyzowano, że dysponenci będą przekazywać wykaz wydatków, które nie mogą być dokonywane, oraz programy operacyjne albo programy, w których wydatki zostały zablokowane. 

Decyzje o blokowaniu planowanych wydatków zapadają najczęściej w ostatnich dniach roku budżetowego (roczność budżetu). Istotne jest zatem, aby działania były podejmowane możliwie jak najszybciej i najsprawniej, w szczególności że realizowany proces wiąże się jednocześnie z utworzeniem nowej rezerwy celowej. Zaproponowano uchylenie ust. 8, który dotyczy obowiązku informowania przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych Rady Ministrów o przyczynach podjęcia decyzji o blokowaniu wydatków. Rozwiązanie te zostało zaproponowane zuwagi na potrzebę skrócenia i uproszczenia przewidzianej przepisami procedury, a przede wszystkim tempo i wagę czynności podejmowanych niejednokrotnie pod presją czasu; 

33) zmiana w art. 181 

Zmiana w art. 181, który dotyczy możliwości wydania przez Radę Ministrów rozporządzenia ustalającego wykaz wydatków, które nie wygasają z upływem roku budżetowego, polega na wskazaniu w ust. 4, że w wykazie tym nie mogą być ujęte wydatki, które w toku realizacji budżetu zostały zwiększone w trybie art. 171 ust. 3 (wydatki majątkowe lub transfery majątkowe), art. 171 ust. 3 i 4 (wydatki na inwestycje budowlane) oraz art. 173 ust. 2 (niewykorzystane środki na finansowanie programów wieloletnich), tj. w wyniku przeniesienia wydatków dokonanego na podstawie wskazanych przepisów;

34) zmiany w art. 182 

W ramach przepisu, który odnosi się do sprawozdania z wykonania ustawy budżetowej, wprowadzono zmiany bezpośrednio związane ze zmianami zaproponowanymi w art. 142 (tj. rozszerzenie zakresu informacji zawartych w uzasadnieniu do ustawy budżetowej). 

W sprawozdaniu z wykonania ustawy budżetowej obligatoryjnie ujmowane będą informacje o wykonaniu planów finansowych jednostek, o których mowa w art. 32a oraz art. 122 ust. 1 pkt 1, tj. agencji wykonawczych, instytucji gospodarki budżetowej, państwowych funduszy celowych i państwowych osób prawnych, o których mowa w art. 9 pkt 8 i 14, jak również informacje o wykonaniu planów finansowych funduszy utworzonych, powierzonych lub przekazanych BGK.

Wprowadzone zmiany mają na celu ujednolicenie i uspójnienie regulacji w zakresie dotyczącym planowania budżetowego oraz sporządzania sprawozdania z wykonania ustawy budżetowej;

35) zmiana w art. 192, art. 208 i art. 209 

Zmieniane przepisy dotyczą przekazywania środków płatności z budżetu UE oraz obowiązków informacyjnych w tym zakresie (art. 192), uregulowań dotyczących Wspólnej Polityki Rolnej (art. 208) oraz kwestii umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności w zakresie środków europejskich i innych środków pochodzących ze źródeł zagranicznych niepodlegających zwrotowi (art. 209).

Zaproponowane zmiany polegają na:

• zmianie liczby mnogiej (agencji płatniczych) na liczbę pojedynczą (agencji płatniczej) w tych przepisach – w związku z faktem, że aktualnie jest jedna agencja obsługująca środki wspólnej polityki rolnej w Polsce, tj. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, 
• ujednoliceniu pisowni określenia „wspólnej polityki rolnej” (mała litera) – tak jak w art. 11a ust. 1 pkt 6, art. 127 ust. 2 pkt 6 i art. 186 pkt 5 oraz art. 208 ust. 1,
• uchyleniu ust. 4 w art. 208, który wskazuje, że środki europejskie w części dotyczącej wyprzedzającego finansowania w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, o którym mowa w odrębnych przepisach, z wyłączeniem zadań z zakresu pomocy technicznej, są przekazywane właściwym dysponentom przez Bank Gospodarstwa Krajowego na podstawie dyspozycji ministra właściwego do spraw finansów publicznych. 

Zmiana wynika z faktu, że zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 27 maja 2015 r. o finansowaniu wspólnej polityki rolnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2068) finansowanie wyprzedzające w ramach wspólnej polityki rolnej, o którym mowa w tym artykule, jest realizowane w ramach środków zaplanowanych w budżecie państwa, a nie budżecie środków europejskich; przekazywanie ich do dyspozycji dysponentów nie odbywa się już na podstawie dyspozycji ministra właściwego do spraw finansów publicznych składanych w BGK;

36) zmiana w art. 196 

W art. 196 ust. 3 uregulowano kwestię rachunków bankowych, które są prowadzone dla obsługi bankowej rachunków budżetu środków europejskich. Zmiana polega na dodaniu w art. 196 w ust. 3 po wyrazach „Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego,” wyrazów „a także rachunków budżetu środków europejskich, o których mowa w ust. 2a”. Zmiana ma charakter doprecyzowujący i stanowi uzupełnienie art. 196 ust. 2a dotyczącego obsługi bankowej rachunków budżetu środków europejskich, przez wskazanie podmiotu upoważnionego do dokonania wyboru banku prowadzącego rachunki budżetu środków europejskich;

37) zmiana w art. 232 

W art. 232, który dotyczy podmiotu uprawnionego do zmian w wieloletniej prognozie finansowej, wprowadzono zmianę polegającą na rozszerzeniu kompetencji zarządu jednostki samorządu terytorialnego (JST) dotyczącej dokonywania zmian w wieloletniej prognozie finansowej o możliwość zmiany limitów zobowiązań lub kwot wydatków na wszystkie przedsięwzięcia wieloletnie (a nie, jak dotychczas, wyłącznie związanych z realizacją projektów UE).

Proponowane zmiany mają na celu usprawnienie procesu realizacji przedsięwzięć wieloletnich określonych w wieloletnich prognozach finansowych jednostek samorządu terytorialnego. 

W aktualnym stanie prawnym zmiana limitu zobowiązań i kwot wydatków na przedsięwzięcia wieloletnie jest wyłączną kompetencją organu stanowiącego JST i może nastąpić, zgodnie z art. 231, w wyniku podjęcia uchwały tego organu zmieniającej zakres wykonania lub wstrzymującej wykonywanie przedsięwzięcia. 

Ponadto zakres zmian dokonywanych przez zarząd nie może pogorszyć wyniku budżetu JST dla każdego roku objętego prognozą. Proponowane rozwiązanie pozwoli na uelastycznienie gospodarki finansowej JST. Należy również zwrócić uwagę na fakt, że przepis ma charakter fakultatywny. Co ważne, organ stanowiący JST zachowa wpływ na dokonywane zmiany – ich dokonanie będzie warunkowane stosownym upoważnieniem. Proponowane rozwiązania pozwolą na uelastycznienie i przyspieszenie wydatkowania przez samorządy środków na potrzeby związane z realizacją projektów/przedsięwzięć w ramach perspektywy 2021–2027;

38) zmiana w art. 236

Zmiana w art. 236 dotyczącego wydatków JST wprowadza nowe grupowanie wydatków – jest to zmiana skorelowana z nowym sposobem grupowania wydatków budżetu państwa (art. 124). 

Nowy układ grup wydatków pozwoli na bardziej czytelną prezentację ich ekonomicznego charakteru. Z grupy wydatków majątkowych wyodrębnia się transfery majątkowe, co zapewni analogiczny podział jak w przypadku wydatków i transferów bieżących. Jednocześnie zakres wydatków majątkowych samorządowych jednostek budżetowych pozostaje bez zmian. 

Zmiana terminologii ma na celu jedynie uporządkowanie oraz większą spójność stosowanej terminologii.

W celu jednolitego sposobu prezentacji danych w budżecie państwa i w budżetach jednostek samorządu terytorialnego proponuje się wprowadzenie analogicznej zmiany w zakresie grupowania wydatków prezentowanych w uchwałach budżetowych tych jednostek;

39) zmiany w art. 255 

Art. 255 reguluje kwestie związane z przekazywaniem przez zarząd JST pobranych dochodów budżetowych związanych z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostce samorządu terytorialnego odrębnymi ustawami. 

Zmiany polegają na:

• doprecyzowaniu ust. 2 przez wskazanie, że dochody budżetowe związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych JST odrębnymi ustawami, pobrane od dnia 21 grudnia do dnia 31 grudnia roku budżetowego, są przekazywane przez zarząd jednostki samorządu terytorialnego na rachunek bieżący dochodów dysponenta części budżetowej przekazującego dotację celową w terminie do dnia 8 stycznia roku następującego po roku budżetowym, a w przypadku gdy ten dzień jest dniem wolnym od pracy – do pierwszego dnia roboczego po tym terminie,
• dodaniu ust. 6, który przewiduje, że od kwot dochodów budżetowych związanych z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych odrębnymi ustawami jednostce samorządu terytorialnego, przekazanych po terminie określonym w ust. 1 lub 2, nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, począwszy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin przekazania dochodów.

Przepisy UoFP obecnie nie zawierają regulacji wskazującej, od jakiego terminu należy liczyć odsetki od kwot dochodów przekazanych w trybie art. 255 z naruszeniem terminów określonych w ustawie. Dla przejrzystości i jasności prowadzenia postępowania administracyjnego zasadne jest precyzyjne określenie tych terminów, bez konieczności stosowania przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.). Zmiana ta jest spójna ze zmianą zaproponowaną w art. 169 ust. 5;

40) zmiana w art. 258 

Art. 258 reguluje zakres upoważnień zarządu JST. Zaproponowane zmiany w tym przepisie polegają na:

• uchyleniu w ust. 1 pkt 3, który dotyczy przekazania innym jednostkom organizacyjnym samorządu terytorialnego uprawnień zarządu JST do zaciągania zobowiązań z tytułu umów, których realizacja w roku budżetowym i w latach następnych jest niezbędna do zapewnienia ciągłości działania jednostki i z których wynikające płatności wykraczają poza rok budżetowy.

Takie upoważnienie wynikało również z art. 228 ust. 2 (analogiczna treść jak w uchylanym przepisie). W związku z powyższym, mając na uwadze przejrzystość przepisów prawa, proponuje się uchylenie pkt 3 ust. 1. Na potrzebę zmiany wskazują także wnioski Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych zawarte w „Sprawozdaniu z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2019 roku”,

• usprawnieniu realizacji budżetu JST (ust. 1 pkt 4 lit. b oraz ust. 3) polegającym na umożliwieniu przekazania przez organ stanowiący JST decyzji dotyczących potencjalnie niewielkich kwot do kompetencji zarządu JST, tak jak w przypadku projektowanej zmiany art. 232,
• rozszerzeniu zakresu upoważnienia zarządu do dokonywania zmian w planie dochodów i wydatków o środki pochodzące z darowizn celowych (w ust. 1 w pkt 4 dodano lit. d). Zmiana ta wynika z postulatów strony samorządowej i ma na celu umożliwienie sprawnego włączania do planu dochodów i wydatków budżetu środków pochodzących z darowizn celowych otrzymanych na realizację konkretnego celu, np. walki ze skutkami powodzi;

41) zmiana art. 267, art. 270 i art. 271 

Zmieniane przepisy regulują kwestie związane z terminem przedstawienia organowi stanowiącemu JST sprawozdań i informacji (art. 267), sprawozdań finansowych JST (art. 270) oraz uchwał w sprawie absolutorium dla zarządu JST (art. 271).

Proponowane zmiany polegają na doprecyzowaniu przepisów dotyczących procedury udzielania absolutorium zarządowi JST przez zwiększenie liczby dokumentów wymaganych w toku tej procedury.

Ustawa z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 7) do zadań izby zalicza m.in. opiniowanie wniosków komisji rewizyjnej w sprawie absolutorium (art. 13 pkt 8), natomiast w art. 271 UoFP opinia izby o wniosku komisji rewizyjnej nie została wymieniona jako obowiązkowy dokument, z którym powinien zapoznać się organ stanowiący JST przed podjęciem uchwały w sprawie absolutorium. W związku z powyższym proponuje się uzupełnienie dokumentów, z którymi powinien zapoznać się organ stanowiący JST przed podjęciem uchwały w sprawie absolutorium, o opinię regionalnej izby obrachunkowej o wniosku komisji rewizyjnej w sprawie absolutorium dla zarządu. Podobną rozbieżność usunięto w przypadku opiniowania przez regionalne izby obrachunkowe informacji o stanie mienia JST. 

Zmiany w przepisach innych ustaw.

Proponowana zmiana w art. 2 projektu dotyczy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. 

Przepis art. 53 ust. 2 tej ustawy wskazuje, że dotacje i pożyczki, o których mowa w ust. 1, tj. dotacje i nieoprocentowane pożyczki, które Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (FUS), może otrzymywać z budżetu państwa w granicach określonych w ustawie budżetowej, mogą być przeznaczone wyłącznie na uzupełnienie środków na wypłaty świadczeń gwarantowanych przez państwo, jeżeli przychody przekazywane na rachunek bankowy FUS nie zapewniają pełnej i terminowej wypłaty świadczeń finansowanych z przychodów FUS.

Zaproponowano rozwiązanie, zgodnie z którym środki z budżetu państwa do FUS z przeznaczeniem na rekompensatę składek przekazywanych na rzecz otwartych funduszy emerytalnych (OFE) są przekazywane w formie dotacji. Pozwoli to na trwałe ujęcie w projekcie ustawy budżetowej środków przeznaczonych na tę rekompensatę w ramach wydatków budżetu państwa. Do 2018 r. środki te były ujmowane w formie rozchodów budżetu państwa, a od 2019 r. były ujmowane w ramach wydatków budżetu państwa na mocy odpowiedniego przepisu zawartego corocznie w tzw. ustawie okołobudżetowej.

Przekazywanie rekompensaty z tytułu składek przekazywanych na rzecz OFE już obecnie odbywa się w drodze dotacji na podstawie przepisów tzw. ustawy okołobudżetowej. Proponowana zmiana pozwoli w sposób systemowy na refundację tego ubytku (nieznajdującego pokrycia w przychodach z prywatyzacji) w ramach dotacji dla FUS. Przyczyni się to do zwiększenia przejrzystości finansów publicznych. Wprowadzenie projektowanego rozwiązania stanowi realizację wniosku pokontrolnego Najwyższej Izby Kontroli.

Zmiany zawarte w art. 3, art. 4 i art. 7 projektu wynikają ze zmiany art. 32 ustawy o finansach publicznych i potrzeby dostosowania przepisów innych ustaw określających okres, na jaki sporządzanie są plany w układzie zadaniowym. 

Zmiany dotyczą art. 400q ust. 6 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2025 r. poz. 647 i 1080), art. 8g ust. 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2024 r. poz. 1478, z późn. zm.) i art. 43 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. o Krajowym Zasobie Nieruchomości (Dz. U. z 2025 r. poz. 834). 

W wyniku tych zmian plany finansowe w układzie zadaniowym sporządzane przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, parki narodowe oraz Krajowy Zasób Nieruchomości nie będą sporządzane na rok budżetowy i dwa kolejne lata, ale wyłącznie na rok budżetowy. Przy czym, analogicznie jak w art. 32 projektowana zmiana nie wpływa na obowiązki jednostek wynikające z konieczności sporządzania materiałów planistycznych na potrzeby opracowania skonsolidowanego planu wydatków na rok budżetowy i dwa kolejne lata w przypadku państwowych jednostek budżetowych, państwowych funduszy celowych, agencji wykonawczych, instytucji gospodarki budżetowej oraz państwowych osób prawnych, o których mowa w art. 9 pkt 14, sporządzanego w układzie zadań budżetowych jako części uzasadnienia projektu ustawy budżetowej (zgodnie z art. 142 ust. 1 pkt 11).

Art. 5 projektu zawiera zmianę ust. 2a w art. 7 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1637). Zmiana wynika z konieczności dostosowania brzmienia przepisu do zmian zawartych w art. 124 i 236 ustawy o finansach publicznych.

Proponowana w art. 6 projektu zmiana art. 16a ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego. Ma na celu doprecyzowanie brzmienia przepisu oraz zapewnienie spójności z art. 11 ust. 3 oraz art. 15 ust. 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1263 z dnia 29 kwietnia 2024 r. w sprawie skutecznej koordynacji polityk gospodarczych i w sprawie wielostronnego nadzoru budżetowego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 (Dz.Urz UE L2024/1263 z 30.4.2024). Zgodnie z tym przepisem państwa członkowskie przeprowadzają konsultacje średniookresowych planów budżetowo-strukturalnych m.in. z partnerami społecznymi – „przed przedłożeniem”. 

Zgodnie z art. 16a zmienianej ustawy strona rządowa przedstawia Radzie Dialogu Społecznego (RDS) „średniookresowy plan budżetowo-strukturalny lub zmieniony plan budżetowo strukturalny”, tzn. dokument przyjęty już przez Radę Ministrów. Nie przewidziano tym samym możliwości uwzględnienia opinii RDS. Proponuje się modyfikację przepisu w ten sposób, aby RDS otrzymywała projekt średniookresowego planu budżetowo-strukturalnego lub projekt zmienionego średniookresowego planu budżetowo-strukturalnego, dzięki czemu wnioski z konsultacji ze stroną społeczną będą mogły oddziaływać na kształt projektu dokumentu przed jego przyjęciem przez Radę Ministrów, zgodnie z intencją regulacji europejskich.

Art. 8 projektu zawiera przepis zmieniający art. 56 ust. 1 pkt 4–10 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 roku o ochotniczych strażach pożarnych. Zmiana polega na aktualizacji corocznych limitów wydatków, począwszy od 2025 roku do 2031 roku w związku z projektowaną zmianą w art. 50 ust. 6 UoFP.

Zmiana art. 9 projektu dotyczy zmian w ustawie z dnia 11 marca 2022 o obronie Ojczyzny i polega na zmianie brzmienia w art. 40 ust. 4 przez wskazanie, że udział wydatków majątkowych oraz transferów majątkowych w wydatkach, o których mowa w ust. 1 wynosi co najmniej 20%.

Zmiana ta spowodowana jest zmianą brzmienia art. 124 UoFP, który wprowadza nowy podział wydatków budżetu państwa. Jak wskazano wyżej, polega on na likwidacji grupy „dotacje i subwencje” i utworzeniu grup transfery bieżące i transfery majątkowe, nastąpiła zmiana definicji „wydatków majątkowych”. 

Obecnie obowiązująca definicja zalicza do wydatków majątkowych m. in. wydatki inwestycyjne państwowych jednostek budżetowych oraz dotacje celowe na finansowanie lub dofinansowanie kosztów inwestycji realizowanych przez inne jednostki. W proponowanej grupie „wydatków majątkowych” nie ujęto dotacji z uwagi na utworzenie odrębnej grupy wydatków – transfery majątkowe. 

W związku z tym istnieje potrzeba rozszerzenia art. 40 ust. 4 zmienianej ustawy o transfery majątkowe, które obejmują przepływy finansowe niestanowiące zapłaty za dostarczone towary i usługi przekazywane innym podmiotom, w tym subwencje, dotacje oraz inne przepływy finansowe, które wywołują skutki ekonomiczne odpowiadające dotacjom i subwencjom, przeznaczone na finansowanie wydatków majątkowych, dzięki czemu przepis ten obejmie swoim zakresem rodzaje wydatków określone w ustawie o finansach publicznych.

Przepisy przejściowe i końcowe 

1) Art. 10 projektu wskazuje przepisy, które będą czasowo stosowane w brzmieniu dotychczasowym (tart. 1–4, art. 6 i art. 8), w przypadku:

• zmiany ustawy budżetowej na rok 2025, 
• opracowania projektu ustawy budżetowej na rok 2026 lub zmiany ustawy budżetowej na rok 2026,
• zmiany uchwał budżetowych jednostek samorządu terytorialnego na rok 2025,
• projektów uchwał budżetowych jednostek samorządu terytorialnego na rok 2026 lub zmiany uchwał budżetowych jednostek samorządu terytorialnego na rok 2026.

2) Art. 11 projektu wskazuje przepisy, które będą czasowo stosowane w brzmieniu dotychczasowym (art. 1–4, art. 6 i art. 8) do sprawozdań z realizacji planów finansowych określonych w tym przepisie jednostek sektora finansów publicznych za rok 2025 i rok 2026, sprawozdań z wykonania ustaw budżetowych za rok 2025 i 2026 oraz sprawozdań z wykonania budżetów jednostek samorządu terytorialnego za rok 2025 oraz za rok 2026.

3) Art. 12 projektu wskazuje przepisy, które w nowym brzmieniu będą stosowane po raz pierwszy do planowania ustawy budżetowej na rok 2027.

4) Art. 13 projektu wskazuje przepisy, które w nowym brzmieniu będą stosowane po raz pierwszy do wykonania ustawy budżetowej na rok 2027.

5) Art. 14 projektu określa stosowanie art. 182 w nowym brzmieniu do sporządzania sprawozdania z wykonania budżetu za rok 2027. 

6) Art. 15 projektu wskazuje przepis, który będzie stosowany po raz pierwszy do opracowania projektów uchwał budżetowych i wieloletnich prognoz finansowych JST na rok 2027 (ust. 1). Przepis ust. 2 określa stosowanie odpowiednich przepisów do sprawozdań finansowych jednostek samorządu terytorialnego na rok 2026.

7) Art. 16 projektu wskazuje, że dodawany przepis  art. 151a znajdzie zastosowanie po raz pierwszy do umów zawartych po dniu wejścia w życie ustawy. 

8) Art. 17 projektu wskazuje, że do spraw w zakresie zwrotu dotacji oraz dochodów budżetowych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

9) Art. 18 projektu określa termin stosowania przepisów ustawy do umów w zakresie prowadzenia obsługi bankowej rachunków budżetu środków europejskich.

10) Art. 19 projektu określa termin, do którego pozostaną w mocy dotychczasowe przepisy wydane na podstawie art. 39 ust. 4  i art. 153 ust. 2 UoFP (ust. 1),   tj. nie dłużej niż 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. 

W zakresie zmian dotyczących klasyfikacji (art. 124 i art. 236) zgodnie z art. 12 i art. 15 projektu ustawa znajdzie po raz pierwszy zastosowanie do planowania budżetowego na 2027 rok. W związku z tym zakłada się także, że nowe rozporządzenie w sprawie klasyfikacji również będzie miało zastosowanie po raz pierwszy do planowania budżetowego na rok 2027.

11) W art. 20 projektu określono termin wejścia w życie ustawy – tj. po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Należy podkreślić, że zmiany w art. 153 i art. 154 UoFP znajdą zastosowanie z dniem wejścia w życie ustawy, jednak nie wpłynie to negatywnie na uprawnienia dysponentów przysługujące im na podstawie dotychczasowych przepisów. Projektowane zmiany stanowią usprawnienie w zakresie zarządzania środkami budżetowymi.

Ustawa obowiązuje od 14 kwietnia 2026 roku. Jednostki zobligowane są do wdrożenia nowych przepisów.

 Zobacz szkolenia z reformy systemu budżetowego